Logistyka.net.pl

Funkcje opakowań dla potrzeb systemów ADC

Anna Kosmacz-Chodorowska

Instytut Logistyki i Magazynowania - Centrum Standaryzacji

Funkcje opakowań dla potrzeb systemów ADC
Systemy automatycznej identyfikacji (ADC) i elektronicznej wymiany danych (EDI) to podstawowe narzędzia elektronicz‑ nej gospodarki. Ich wdrożenie usprawnia zarządzanie każdej firmy i jej relacje z dostawcami i odbiorcami. W pierwszych wdrożeniach systemów ADC i EDI firmy często niestety wykorzystują rozwiązania wewnętrzne, czyli nieprzydatne w logistyce łańcucha dostaw. Z czasem firmy i instytucje same lub motywowane przez klientów przechodzą na stosowanie globalnego, a więc międzynarodowego i międzybranżowego systemu GS, a bardziej świadome - od razu go wdrażają. Sto‑ sowanie standardów i rozwiązań w zakresie ADC i EDI we‑ dług GS może przynieść korzyści wszystkim uczestnikom łańcucha dostaw. Żeby jednak osiągnąć spodziewane efekty, należy zrealizować kilka zadań. Jednym z nich jest odpowied‑ nie oznaczenie kodami kreskowymi towarów i ich opakowań, zgodnie z funkcją, jaką każde z nich pełni w łańcuchu dostaw.
Na podstawie ćwierćwiecza doświadczeń, w oparciu też o wyniki prowadzonych w tym czasie badań i konsultacji oraz uwzględniając oceny eksperckie, dokonano identyfikacji istot‑ nych problemów, jakie występują na styku dostawcy i odbior‑ cy podczas wdrażania systemów automatycznej identyfikacji poprzez kody kreskowe. Jednymi z często pojawiających się problemów, których rozwiązanie jest niezbędne dla efektyw‑ nego wdrażania systemów ADC, usprawniających logistykę w kraju i za granicą, jest przechodzenie z tak zwanych jed‑ nostek produkcyjnych na jednostki handlowe oraz określenie funkcji, jaką dany produkt w poszczególnej formie opakowa‑ niowej pełni w łańcuchu dostaw.
Uzasadnienie konieczności przejścia z jednostek produkcyj‑ nych na jednostki handlowe oraz określenie występujących w praktyce biznesowej jednostek handlowych i ich usystema‑ tyzowanie na rzecz właściwego ich oznaczenia dla potrzeb
ADC, zgodnie z zasadami GS i zidentyfikowanymi potrze‑ bami rynkowymi, jest wynikiem wspomnianych prac i przed‑ miotem niniejszego artykułu.

Podstawowe obiekty kodowane dla potrzeb ADC
Obiekty do oznaczenia kodami kreskowymi to przede wszystkim: jednostki handlowe, w tym zapasy / zasoby, jed‑ nostki logistyczne i lokalizacje, gdzie:
• jednostki handlowe to wszystkie produkty jakie jedna fir‑ ma oferuje drugiej, z których część stanowią środki trwałe, a pozostałe - to na przykład surowce kupowane i wyda‑ wane do zużycia w produkcji lub / i produkty jako wyroby gotowe, przeznaczone do sprzedaży, w różnych formach opakowaniowych (opakowania jednostkowe lub zbiorcze, detaliczne lub niedetaliczne / hurtowe (na przykład worek z 20 kg cukru), o jednorodnej lub zróżnicowanej zawartości ale standardowej (na przykład stały zestaw, komplet), o sta‑ łej lub zmiennej ilości w opakowaniu (na przykład kurczaki na tackach) lub bez opakowania
• jednostki logistyczne (zwane też: jednostkami transporto‑ wymi, wysyłkowymi lub ładunkowymi), którymi są do‑ wolne kombinacje jednostek handlowych, utworzone dla potrzeb przechowywania lub transportu, w celu identyfi‑ kowania i śledzenia tych jednostek w łańcuchu dostaw. Są to zatem jednostki o dowolnym składzie, w tym produkty wielkogabarytowe (na przykład lodówka na palecie), utwo‑ rzone do transportu i / lub składowania, które wymagają zarządzania w całym łańcuchu dostaw
• lokalizacje, w tym: formalno prawne (identyfikacja firm i instytucji oraz ich oddziałów) oraz lokalizacje fizyczne, na przykład miejsca składowania w magazynie oraz punkty monitorowania przesyłek.
Oznaczenia kodowe nanosi się albo bezpośrednio (na przy‑ kład na opakowania jednostkowe i częściowo na opakowania pośrednie / zbiorcze) oraz na standardowych etykietach GS, umieszczonych na jednostkach logistycznych

Funkcja produktu w danej formie opakowaniowej
Aby właściwie oznaczyć kodem kreskowym dany produkt w konkretnej formie opakowaniowej, niezbędne jest określe‑ nie, jaką funkcję w całym łańcuchu dostaw taka jednostka pełni. Ważne jest określenie, czy dane opakowanie jest tylko jednostką handlową, handlową i logistyczną, czy tylko logi‑ styczną. Każde z nich może być albo:
• tylko jednostką handlową detaliczną (stosuje się wtedy przede wszystkim kody kreskowe z grupy EAN/UPC, w tym najczęściej kod EAN-13, przedstawiający numer
GTIN-13)
• tylko jednostką handlową niedetaliczną (stosuje się wtedy albo kody EAN/UPC lub ITF-14 wyłącznie z numerem GTIN albo kod kreskowy GS1-128 z odpowiednim zestawem danych)
• jednostką handlową (detaliczną lub niedetaliczną) i jedno‑ cześnie logistyczną (stosuje się wtedy etykietę logistyczną
GS z identyfikatorem SSCC i numerem GTIN oraz z odpo‑ wiednim zestawem danych w kodzie kreskowym GS1-128)
• tylko jednostką logistyczną (stosuje się wtedy etykietę logi‑ styczną GS z identyfikatorem SSCC i z odpowiednim ze‑ stawem danych w kodzie kreskowym GS1-128).
Ponadto jednostka handlowa może być w opakowaniu jed‑ nostkowym lub zbiorczym jednorodnym rodzajowo i o stałej

A. Kosmacz-Chodorowska, Główny Specjalista, Instytut Logistyki i Magazynowania - GS Polska; tel kom. +48 605 539 718, tel. +48 61 850 49 80, e-mail: anna.chodorowska@gs1pl.org
Logistyka 1/2015

ilości (na przykład zgrzewka z 6 butelkami 1 litrowymi wody
XYZ) lub standardowy mix (stały, predefiniowany zestaw róż‑ nych produktów w określonych proporcjach ilościowych). Są to wtenczas tak zwane jednostki handlowe sztukowe.
Jednostki handlowe to również produkty o zmiennej ilości, na przykład artykuły spożywcze sprzedawane według masy.
Jednostki handlowe o zmiennej ilości jednorodnego towaru, w określonym opakowaniu jednostkowym lub zbiorczym (na przykład kurczak na tacce i pudło zbiorcze z kurczaka‑ mi) będą kodowane innymi numerami, zgodnie z GS1: albo wewnętrznymi RCN (z prefiksem 2) albo GTIN (z prefiksem
9) oraz z podaniem w kodzie kreskowym rzeczywistej ilo‑ ści, w określonej jednostce miary i z określonym stopniem jej dokładności. Są to wtenczas tak zwane jednostki handlowe o zmiennej ilości.
Jednostki logistyczne również mogą być jednostkami han‑ dlowymi lub nie, o jednorodnej rodzajowo zawartości lub za‑ wierać mixy towarów wynikające z zamówień odbiorców.

Problemy do rozwiązania na styku dostawca - odbiorca w zakresie identyfikacji produktów - przejście z jednostek produkcyjnych na jednostki handlowe
Firmy, które nie stosują systemów ADC, swoją ewiden‑ cję materiałów zaopatrzeniowych oraz wyrobów gotowych prowadzą najczęściej identyfikując te produkty według we‑ wnętrznego indeksu materiałowego, a ilości tych produktów określają poprzez metryczne jednostki miary, na przykład kilogramy, litry, metry kwadratowe lub sześcienne, z określo‑ nym stopniem ich dokładności (rzadko - sztuki).
Firmy, które chcą u siebie wdrożyć system ADC według globalnych standardów, muszą przejść na ewidencję ww. produktów z wewnętrznej na globalną, a przede wszystkim uwzględnić w niej formy opakowaniowe, w jakich te produk‑ ty występują. Często jest tak, że jednej pozycji asortymentowej (typu proszek do prania XYZ) będzie odpowiadało kilka jed‑ nostek handlowych sztukowych, na przykład proszek do pra‑ nia XYZ w ilości: 0,5 kg, 1 kg, 2 kg, 3 kg i 5 kg w workach oraz
3 kg i 5 kg w pudełkach, łącznie - 7 różnych jednostek han‑ dlowych detalicznych i może jeszcze kilka w opakowaniach zbiorczych pośrednich, będących kolejnymi jednostkami han‑ dlowymi, ale w większości przypadków - niedetalicznymi.
Wyroby o zmiennej masie w opakowaniu detalicznym będą oznaczane zgodnie z GS numerem RCN (z prefiksem”2” we‑ dług krajowego systemu) z indywidualną masą. Natomiast opakowanie zbiorcze handlowe takich towarów może być również jednostką handlową lub nie oraz: albo także o zmien‑ nej masie łącznej, albo z deklarowaną masą, na przykład pu‑ dło z 20 kg kurczaków +/- 5 gram.
Tym samym, dwustronne uzgadnianie najbardziej pożą‑ danych ze względów rynkowych jednostek handlowych, z uwzględnieniem ich form opakowaniowych oraz ich ilościo‑ wej i rodzajowej zawartości i funkcji jakie pełnią w łańcuchu dostaw oraz wielu pozostałych cech (w tym na przykład język, w jakim prezentowany jest opis towaru na jego etykiecie), jakie odróżniają jedną jednostkę handlową (detaliczną lub niedeta‑ liczną, logistyczną lub nielogistyczną) od drugiej, jest podstawą wprowadzenia odpowiednich identyfikatorów GS oraz sposo‑
bów ich oznaczania kodami kreskowymi. Do każdego takiego przypadku należy dobrać zakres danych przedstawianych w kodzie kreskowym, który będzie odpowiadał zaawansowa‑ nym, a tym samym również najprostszym systemom ADC.
Wykorzystanie informacji w tych systemach jest różne, za‑ leżne od ich funkcjonalności, przy czym wykaz danych powi‑ nien być dobrany do najczęściej występujących w praktyce po‑ trzeb. Firmy, które będą miały mniej zaawansowane systemy
ADC, dzięki standardowi GS w zakresie Identyfikatorów Za‑ stosowania GS, skorzystają z tych informacji, które uwzględ‑ nia ich system, a pozostałe informacje zostaną automatycznie zignorowane. Dla każdego omawianego tutaj przypadku, oprócz doboru informacji, powinna być określona również odpowiednia symbolika kodu kreskowego GS.

Problemy do rozwiązania na styku dostawca odbiorca w zakresie funkcji produktów w danej formie opakowaniowej
Każdy dostawca winien uzgodnić z zamawiającym funkcję opakowań jednostkowych i zbiorczych dostarczanych towarów.
Przykładowo: jeżeli opakowania zbiorcze są również jednost‑ kami handlowymi, to najkorzystniej byłoby, aby uzgodniono ich wykaz według postaci i zawartości opakowań zbiorczych (na przykład worki, pudła o jednorodnej zawartości i stałej, określonej ilości sztuk), który powinien zawierać: nazwę danej jednostki handlowej; informację, czy jednostka jest:
• tylko jednostką handlową detaliczną czy hurtową / niedeta‑ liczną (która nie będzie przechodzić przez kasę)
• jednostką handlową i jednocześnie logistyczną (na przykład lodówka na palecie).
W przypadku opakowań zbiorczych handlowych o jedno‑ rodnej rodzajowo zawartości, dostawca nadaje im inne nume‑ ry GTIN, na przykład GTIN-14, z prefiksem od 1 do 8.
Jeżeli opakowanie jest jednostką handlową niedetaliczną o zmiennej ilości, wtedy dostawca nadaje im numery GTIN-14, z prefiksem 9, podając jednocześnie rzeczywistą ilość produk‑ tu w opakowaniu, w określonej jednostce miary, na przykład według miar metrycznych typu: kilogramy, litry, metry lub inne oraz z określonym stopniem dokładności tych danych, na przykład z 1, 2 lub 3 miejscami po przecinku.
Jeżeli opakowania zbiorcze towarów są jednostkami handlo‑ wymi hurtowymi, to winny być zamawiane w tych jednostkach.
Oznacza to, że produkty pakowane na przykład w opakowania po 10 sztuk, powinny być zamawiane według tych moduło‑ wych ilości, na przykład 50, 120 itp. Jeżeli nie są tak zamawiane, to oznacza najprawdopodobniej, że dane opakowanie zbiorcze nie jest jednostką handlową hurtową (nie ma własnego numeru
GTIN). Jest wówczas tylko jednostką logistyczną, a tym samym musi być identyfikowane numerem SSCC, z uwzględnieniem zawartości, na przykład według GTIN największego opakowa‑ nia handlowego na palecie i ilością sztuk tych opakowań.
W każdym przypadku, jeżeli zamawiający określi jako jed‑ nostkę handlową opakowanie zbiorcze o stałej i jednorodnej zawartości, a będzie zamawiał w ilościach również innych, niż wynika to z wielokrotności ilości opakowań jednostkowych sztukowych w opakowaniach zbiorczych, to niepełne opako‑ wania zbiorcze (tak zwane końcówki) winny być znakowane

Logistyka 1/2015
jak jednostki logistyczne o jednorodnej rodzajowo zawartości (z numerem GTIN opakowania jednostkowego).
Ponieważ docelowo dostawy masowe powinny być reali‑ zowane w postaci jednostek logistycznych paletowych o jed‑ norodnej rodzajowo zawartości, to dostawca winien również uzgodnić z zamawiającym jej oznaczenie jako jednostki logi‑ stycznej z najbardziej użytecznym w praktyce zestawem da‑ nych w kodzie kreskowym.
Zamawiający może też dopuścić paletowe jednostki lo‑ gistyczne o zróżnicowanej zawartości. Wtedy zaleca się jak najwcześniejsze wdrożenie EDI, aby o zawartości takich jednostek odbiorca był informowany poprzez standardowy dokument Awizo Dostawy, który zawiera szczegółowy opis zawartości danej jednostki logistycznej. Tym samym, dla każdej jednostki handlowej należy określić, jak powinna być dostarczana jako jednostka logistyczna. Jak już wspomnia‑ no, jednostka handlowa też może pełnić równocześnie rolę jednostki logistycznej. Może to być jednostka handlowa i lo‑ gistyczna jako 1 produkt sztukowy (wspomniana wcześniej lodówka), jako opakowanie hurtowe typu na przykład pudło o stałej ilości towaru (na przykład z 100 szt. opakowań po 0,5 kg makaronu XYZ) lub jako kolejne opakowanie w hierarchii opakowaniowej jako jednostki handlowe (butelka, zgrzewka, paleta). Również jednostka handlowa o zmiennej ilości towa‑ ru (na przykład skrzynia paletowa z arbuzami) pełni równo‑ cześnie rolę jednostki logistycznej.
W większości przypadków jednostki logistyczne nie są jed‑ nostkami handlowymi. Mają one albo jednorodną rodzajowo zawartość, z więcej niż jedną jednostką handlową sztukową lub zawierają określona liczbę sztukowych jednostek handlowych (na przykład 40 pudeł, a w każdym z nich jest na przykład po
20 puszek) lub zawierają jednostki handlowe o zmiennej ilości zawartych w nich towaru (na przykład mięso). Takie jednostki przeważają w obrocie hurtowym towarami konsumenckimi.
Towary pakowane w jednorodne rodzajowo jednostki pa‑ letowe najczęściej występują też w obrocie hurtowym towa‑ rami zaopatrzeniowymi typu: surowce, półfabrykaty, części zamienne, opakowania.
W logistyce związanej z artykułami FMCG, często między na przykład producentem a centrami dystrybucyjnymi sieci handlowych czy operatorem logistycznym, wymieniane są najczęściej pełnopaletowe jednostki logistyczne o jednorodnej zawartości, dość łatwe do oznaczenia standardowymi etykie‑ tami logistycznymi GS. Trudność zaczyna się zwłaszcza dla opakowań zbiorczych z drobnymi towarami typu części za‑ mienne, gdy każde z nich jest jednostką logistyczną.
W pozostałych przypadkach mamy do czynienia z jednost‑ kami logistycznymi o zawartości typu mix według indywidu‑ alnego zamówienia. Każdy z tych przypadków będzie miał etykietę logistyczną z inną kolekcją danych biznesowych w kodzie kreskowym.
Zatem w stosunku do każdego produktu w danej formie opakowaniowej ważne jest określenie jego funkcji, jakie pełni w całym łańcuchu dostaw, uwzględniając potrzeby i funkcjo‑ nowanie systemów automatycznej identyfikacji (ADC) po‑ szczególnych uczestników tego łańcucha. Określenie funkcji, to znaczy określenie, czy produkt w danej formie opakowa‑ niowej to tylko jednostka handlowa (detaliczna lub nie), han‑ dlowa i logistyczna lub tylko logistyczna, jest niezbędnym elementem uzgodnień między dostawcą a odbiorcą.
Logistyka 1/2015

Ustalenia te winny mieć też swoje odzwierciedlenie w wy‑ pełnianiu tak zwanej karty produktu / karty wyrobu, gdzie opisywana jest pełna hierarcha opakowaniowa oferowanego produktu. Każdorazowo kiedy po raz pierwszy dany produkt ma być dostarczony do określonego odbiorcy, taka karta po‑ winna być dostarczona z odpowiednim wyprzedzeniem. Ko‑ lejny problem to wprowadzanie wymogu tworzenia jednostek paletowych, zwłaszcza tam, gdzie dotąd ich nie stosowano lub dostawy paletowe były rzadkością.

Podsumowanie
Uzgadnianie wyżej wymienionych funkcji opakowań jest podstawą prawidłowego ich oznaczenia dla celów ADC. Jed‑ nocześnie rozwiązanie tych problemów w znaczący sposób usprawni uzupełnianie baz danych u dostawców i odbiorców oraz wypełnianie kart produktów / wyrobów, a w końcowym efekcie - znakowanie kodami dostaw przez producentów / dostawców i wreszcie - wdrażanie systemów ADC u jednych i drugich.
Każde z omówionych opakowań, według jego funkcji, dla potrzeb ADC różnić się będzie zalecaną listą informacji bizne‑ sowych przedstawianych w kodzie kreskowym. Zakres tych informacji zależy zarówno od wyżej wymienionych funkcji oraz od zawartości danego opakowania, w tym od specyfiki asortymentowej. Jednak wyniki ustaleń w tym zakresie to już temat na następny artykuł.

Streszczenie
Automatyczna identyfikacja i gromadzenie danych (ang.
Automatic Data Capture - ADC), na przykład w oparciu o kody kreskowe, i elektroniczna wymiana danych (ang.
Electronic Data Interchange - EDI) są przykładami coraz po‑ wszechniej stosowanych technologii, których wdrożenie pomaga usprawnić zarządzanie logistyką i współpracą z partnerami w łańcuchu dostaw. Dla wyżej wymienio‑ nych celów rekomendowany jest międzynarodowy system
GS globalnych standardów identyfikacyjnych i komunika‑ cyjnych. Artykuł prezentuje zastosowanie podstawowych standardów GS w systemach ADC, z uwzględnieniem funkcjonalności, jaką pełni towar w określonej formie opa‑ kowaniowej w łańcuchu dostaw.

Literatura / Bibliography
[1] Kosmacz-Chodorowska A., Funkcjonalność opakowań w łańcu‑ chu dostaw w aspekcie ich kodowania dla potrzeb systemów au‑ tomatycznej identyfikacji, referat na III Międzynarodową konfer‑ encję PRODUKT I OPAKOWANIE - współczesne wyzwania P&P
2014, Politechnika Łódzka, Łódź 2014.
[2] Hałas E., Kosmacz-Chodorowska A., ADC i EDI jako efektywne technologie logistyczne podwójnego zastosowania, referat KNLS’
14 - VI Międzynarodowa Konferencja Naukowa Logistyki Sto‑ sowanej „Komplementarność logistyki cywilnej z logistyką wo‑ jskową. Teoria i praktyka” (4-6.06.2014 r.), Wojskowa Akademia
Techniczna, Warszawa 2014.
[3] Praca zbiorowa Kody kreskowe i inne globalne standardy w biznesie, ILiM, Poznań 2012.