Logistyka.net.pl

Logistyka odbioru wód balastowych w portach polskich

Logistyka - nauka

Zofia Jóźwiak

Logistyka odbioru wód balastowych w portach polskich

Wstęp
Wody balastowe wykorzystywane są powszechnie w transporcie morskim w celu zapewnienia stateczności jednostkom pływającym. Pobierane są one w portach rozładunku towarów, zrzucane zaś do wód portowych w miejscach załadunku towarów. Wraz z wodami balastowymi pobierane są znajdujące się w nich różnego rodzaju organizmy żywe(na różnych etapach życia). Organizmy te stanowią często poważny problem ekologicznoekonomiczny w środowisku wodnym, do którego zostały przeniesione z wodami balastowymi. Po raz pierwszy problem ten dostrzeżono już w 1903 roku, kiedy to stwierdzono, że wraz z wodami balastowymi przeniesiono z Morza Chińskiego do Morza
Północnego azjatyckie algi Biddulphiasinensis (plankton roślinny), które w Morzu Północnymmasowo się rozmnożyły. Problem introdukcji gatunków, które w nowym środowisku stawały się gatunkami inwazyjnymi zaczął narastać w ostatnich dekadach ubiegłego wieku, wraz z pojawiającymi się coraz częściej doniesieniami o negatywnych skutkach oddziaływania na środowisko ożywione i nieożywione organizmów przenoszonych w wodach balastowych,3,4.W celu rozwiązania problemu, działający w ramach IMO Komitet Ochrony Środowiska Morskiego MEPC (ang. Marine Environment ProtectionCommittee), doprowadził do powstania w 2004 roku Międzynarodowej konwencjio kontroli i zarządzaniu wodami balastowymi i osadami na statkach (ang. International Convention for the Control and Management of Ships’ Ballast
Water and Sediments), nazywanejskrótowo, konwencją BWM.

Dr hab. inż. prof. nadzw. AM, Zofia Jóźwiak, Akademia Morska w
Szczecinie
2Behrens H.L., Leppäkoski E., Olenin S.: Ballast Water Risk Assessment
Guidelines for the North Sea and Baltic Sea, Nordic Innovation CentreNT
TECHN REPORT 587,Approved 2005-12. Oslo, Norway, 2005.
3Gollasch S., Leppakoski E., Initial Risk Assessment of Alien Species in
Nordic Coastal waters, Nodic Council of Ministers, Copenhagen, 1999.
4Dickman M., Zhang F., Mid-ocean exchange of container vessel ballast water. 2. Effects of vessel type in the transport of diatoms and dinoflagellates from Manzanillo, Mexico, to Hong Kong, China. Mar. Ecol.Prog.
Ser. 176: 253-262, 1999.
Logistyka 5/2011

Rozwiązaniem problemu wód balastowych, jako zagrożenia ekologicznego dla Bałtyku zajęły się
Komisja Helsińska (HELCOM), Komisja Europejska oraz ministerstwa ds. środowiska państw nadbałtyckich. Efektem ich współpracy są działania zmierzające do ratyfikacji i wdrożenia konwencji BWM o wodach balastowych, nie później niż do końca
2013 roku.
W niniejszych badaniach wskazano rozwiązaniakonwencyjne oraz poza konwencyjne, wykorzystujące logistyczne podejście do odbioru wód balastowych, pozwalające skutecznie wyeliminować, zagrożenia związane ze zrzutami wód balastowych, w oparciu o bank danych zawierających informacje na temat portów donorowych (w których pobierane są wody balastowe) stanowiących rzeczywiste zagrożenie dla portów polskich.

Konwencja BWM
O wejściu w życie jakiejkolwiek konwencji
IMO, decyduje ratyfikacja jej przez określoną, minimalną dla danej konwencji liczbę państw dysponujących określonym tonażem floty. Dla Międzynarodowej konwencjio kontroli i zarządzaniu wodami balastowymi i osadami na statkach - Konwencji
BWM, jest to minimum 30 państw dysponujących
35% światowego tonażu GT (ang. grosstonnage). Na dzień 1 lipca 2011 Konwencję BWM,2004 ratyfikowałodwadzieścia osiem państw reprezentujących
25,43% tonażu światowej floty.Zbliżone proporcje liczby państw i tonażu obowiązują również dla innych konwencji. W tabeli 1 podano tonaż floty państw nadbałtyckich, stanowiącej 4,89% tonażu światowego. W związku z powyższym państwa te, maja znaczny, lecz niedecydujący wpływ na wejście w życie konwencji międzynarodowych odnoszących się do ochrony środowiska morskiego. Mogą natomiast wprowadzać swoje regionalne konwencje

5Komunikat

Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego
Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w Kierunku
Strategii UE w Sprawie Gatunków Inwazyjnych, COM(2008) 789, Bruksela 2008.
6http://www.imo.org/About/Conventions/StatusOfConventions/Docu ments/Status2011.pdf
7Lloyd's Register/Fairplay World Fleet Statistics 31 December 2009.

Logistyka - nauka
w ramach działalności Komisji Helsińskiej (HELCOM). Poza Komisją Helsińską duży udział w podejmowaniu działań na rzecz ochrony Bałtyku ma również Komisja Europejska.
Tabela 1. Tonaż floty państw nadbałtyckich oraz udział w tonażu floty światowej w 2008 roku [GT]
Państwo
Tonaż
Udział
[Tony] procentowy w światowym tonażu
Niemcy
Dania
FederacjaRosyjska
Szwecja
Finlandia
Litwa
Estonia Łotwa
Poland
Razem państwabałtyckie
Ogółem świat Źródło: UNTAC, Review of Maritime transport 2008,http:// www.unctad.org

Zgodnie z wymogami Konwencji BWM, wymiana wód balastowych powinna odbywać się w odległości, nie mniejszej niż 200 mil morskich od brzegu oraz na głębokości 200 metrów. Na Bałtyku, praktycznie takich obszarów prawie, że nie ma. Jeśli na obszarach, które spełniają warunki, będą zrzucane wszystkie wody balastowe ze statków wchodzących na Bałtyk, to obszar taki, bardzo mocno ograniczony powierzchniowo może stać się niebezpieczny ekologicznie.
Dlatego, dla spełnienia wymogów Konwencji na wodach Bałtyku optymalnym rozwiązaniem proekologicznym wydaje się oczyszczanie wód balastowych, co jest obecnie możliwe, ponieważ funkcjonują już odpowiednie, zgodne z wymogami Konwencji BWM systemy oczyszczające wody balastowe od organizmów żywych. Istotnąbarierą występującą przy oczyszczaniu wód balastowych są koszty instalowanych urządzeń.
Na dzień 1 lipca 2011 dwadzieścia osiem państw reprezentujących 25,43% tonażu światowej floty ratyfikowało Konwencję BWM,200410. Wśród państw, które ratyfikowały konwencję tylko pięć to państwa europejskie: Hiszpania, Francja, Holandia
Norwegia oraz Szwecja, która ratyfikowała konwencję z pewnymi zastrzeżeniami. Ratyfikacji kon-

Stankiewicz M., Ljungberg R., Helavuori M.: Ballast Water Management in the Baltic Sea, Emerging ballast water management systems, Edited by Bellefontaine N., Haag F., Lindén O., Matheickal J.. Proceedings of the
IMO-WMU Research and Development Forum 26-29 January 2010
Malmö, Sweden. http://www.classnk.or.jp/hp/en/infoservice/ballastwater/index.html
10http://www.imo.org/About/Conventions/StatusOfConventions/Docu ments/Status2011.pdf.
wencji przez pozostałe państwa UE, szczególnie posiadające duże floty pozwoli aby ten ważny instrument zarządzania środowiskiem morskim wszedł w życie. Polska w październiku 2010 roku złożyła swój akces przystąpienia do konwencji.

Gatunki inwazyjne w Bałtyku
Według najnowszych danych podawanych przez HELCOM, w Bałtyku znajdują się 153 gatunki obce, z czego 70 zostało introdukowanych przez transport morski.W badaniach oceniających poziom zagrożenia gatunkami obcymi, przeprowadzonych w 2008 roku wykazano, że pośród gatunków obcych wprowadzonych do Bałtyku 13 stanowi bardzo duże potencjalne zagrożenie, a 17 innych stanowi wysokie zagrożenie.Wśród gatunków wprowadzonych do Bałtyku najwięcej pochodzi z meryki Północnej, rejonu ponto-kaspijskiego, południowo-wschodniej Azji oraz Indopacyfiku.
Pośród nich znajdują się min.:
• pąkle (Balanusimprovisus), pochodzące z wód
Południowej Ameryki, • krabywełnistorękie (Eriocheirsinensis) introdukowany z Morza Japońskiego, • babki bycze(Neogobiusmelanostomus) z Morza
Czarnego i Kaspijskiego, • wioślarki (Cercopagispengoi), • krabiki amerykańskie (Rhithropanopeusharrisii), • krewetki (Palaemonadspersus) i (Palaemonelegans), • raki pręgowane (Orconecteslimosus), • racicznice (Dreissenapolymorpha) oraz wiele innych gatunków.
Na rys. 1 pokazano czyniącego znaczne szkody kraba wełnistorękiego, złowionego w wodach
Odry w Szczecinie.

11http://www.corpi.ku.lt/nemo/mainnemo.html, referred to
12Lemke P., Smolarz K., Zgrundo A., Wołowicz M.: Biodiversity with regard to Alien Species, Reporting period: 2009-2010, Since for a Better
Future of the Baltic Sea Region, 2011.
13Sapota M. R.: Biologia i ekologia babki byczej Neogobiusmelanostomus(Pallas 1811), gatunku inwazyjnego w Zatoce Gdańskiej. Monografia,Wydaw.UniwersytetGdański, Gdańsk2005, 117 s.
14Gollasch S., Leppäkoski E., Risk assessment and management scenarios for ballast water mediated species introductions into the Baltic Sea.
Aquatic Invasions Volume 2, Issue 4: 313-340, 2007.

Logistyka 5/2011
Logistyka - nauka
przypuszczalnie miało to związek ze zrzutem wód z elektrowni jądrowej.

Rys. 1.Krab wełnistoręki złowiony w wodach Odry w Szczecinie.

Na rys. 2 pokazano babkę byczą w Zatoce
Gdańskiej.
TAB

Rys. 1. Babka bycza w Zatoce Gdańskiej. Źródło: http://hel.univ.gda.pl/animals/babka/babkabyczaobcy gatunek.htm

Ilość transportowanych wód balastowych jest ściśle związana z rodzajem i tonażem statku. W tabeli 2 podano rzeczywiste ilości wód balastowych transportowanych na różnego rodzaju statkach.
Należy podkreślić, ze nie wszystkie gatunki transportowane w wodach balastowych są gatunkami inwazyjnymi, a także, że wiedza na temat gatunków inwazyjnych jest ciągle niepełna.Istotnym warunkiem inwazyjności jakiegoś organizmu jest jego zdolnośćdo tworzenia samorozradzających się populacji na nowo zajętym terenie.Ponieważ poza wpływem czynników środowiskowych, takich jak temperatura i zasolenie, na zachowanie się przeniesionych gatunków w nowymśrodowisku mają wpływzanieczyszczenia, zdolność rozmnażania się, dostępność do pokarmu, odporność na choroby i wiele innych. Znane są przypadki kiedy introdukowane gatunki zachowywały się w Bałtyku diametralnie w identycznych warunkach, zaś wpływ na ich kondycje miały czynniki dotychczas niezbadane,
Grabowska J., Witkowski A., Kotusz J.: Inwazyjne gatunki ryb w polskich wodach - zagrożenie dla rodzimej ichtiofauny. Użytkownik Rybacki - Nowa Rzeczywistość, PZW 2008, s. 90 - 96.
Logistyka 5/2011

Jak wynika z danych zawartych w tabeli 2 transportowane wody balastowe mogą stanowić od
30 do 57% tonażu statków, średnio 37,7%, co w skali całkowitych przewozu ładunków na Bałtyku przekłada się na bardzo duże ilości wód balastowych.Szacuje się, że w skali świata rocznie transportowane jest 3-5 mld ton wód balastowych. Jednorazowo od kilkuset kilogramów do ponad stu tysięcy ton. Według przeprowadzonych na potrzeby artykułu szacunków autorki, do basenów portów polskich zrzucane jest w skali roku ponad 20 mln ton wód balastowych. W wodach tych może znajdować się tysiące różnych gatunków morskich od bakterii i innych mikrobów, poprzez małe bezkręgowce, jaja i cysty do larw (prawie wszystkich gatunków ryb), praktycznie wszystko to co może się dostać przez filtry systemów pompujących wody balastowe.

Metody konwencyjne eliminowania gatunków inwazyjnych
Do metod konwencyjnych eliminowania zagrożenia zanieczyszczenia wód organizmami inwazyjnymi należą: wymiana wód w wyznaczonych obszarach, kontrolowanie parametrów wód balastowych, oczyszczanie wód balastowych zatwierdzonymi metodami.
W tabeli 3 przedstawiono daty wprowadzenia standardów D i D odnoszących się do postępowania z wodami balastowymi, będących wymogami zawartymi w Konwencji BWM. Terminy obowiązywania standardów są ściśle powiązane z datami budowy statków oraz pojemnością balastów,17.

16Międzynarodowa
konwencja o kontroli i postępowaniu ze statkowymi wodami balastowymi i osadami, 2004 (Konwencja BWM), Wyd. PRS, Gdańsk 2006.

Logistyka - nauka

Wyznaczone obszary zgodnie z wymogami
Konwencji BWM, to obszary znajdujące się w odległości, nie mniejszej niż 200 mil morskich od brzegów oraz na głębokości nie mniejszej niż 200 metrów, przy założeniu, że nastąpi wymiana co najmniej 95% lub trzykrotne przepompowanie wód balastowych.Kontrolowane parametry wód balastowych, to niedopuszczenie do zrzutu wód balastowych, w których ilość drobnoustrojów wskaźnikowych: Vibrio cholerae (O i O139) jest większa niż 1cfu/100ml lub większa niż 1cfu/g (mokrej wagi) próbek zooplanktonu, Escherichia coli większa niż 250cfu/100 ml orazEnterococci większa niż
100cfu/110 ml. Skrót cfu oznacza jednostkę tworzącą kolonię (ang. colony forming unit).
W tabeli 4 podano systemy mogące być aktualnie wykorzystywane.
Podane w tabeli 4 różnego rodzaju systemy, zatwierdzone zostały w latach 2008-2010, wykorzystują one metody chemiczne i fizyczne. Przy czym mogą być zgłaszane kolejne systemy i po uzyskaniu certyfikatów wykorzystywane.

Pozakonwencyjne metody eliminowania gatunków inwazyjnych
Do metod poza konwencyjnych należą metody opierające się na eliminowaniu bezpośredniego zrzutu w portach polskich wód balastowych pobieranych w portach donorowych, których wody stanowią udokumentowane źródło zagrożenia. Są to porty o podobnym zasoleniu oraz temperaturze wody.W tabeli 5 podano skalę ryzyka dla portów polskich.

17Kołwzan

K.: Kontrola i postępowanie ze statkowymi wodami balastowymi i osadami - przegląd wymagań konwencji Międzynarodowej Organizacji Morskiej oraz najnowszych systemów obróbki wód balastowych.
Biuletyn Informacyjny PRS S.S., nr 5/272, Gdańsk 2008.

Logistyka 5/2011
Logistyka - nauka

Inną poza konwencyjną metodą eliminowania gatunków inwazyjnych z wód balastowych jest technologia ich poboru w portach donorowych opierająca się na bazach danych zawierających szczegółowe informacje odnośnie gatunków inwazyjnych oraz trybu ich życia. O ile pierwsza z metod może być w łatwy sposób wprowadzona w życie, ponieważ opiera się na wykazie portów, o tyle druga charakteryzuje się dużym stopniem złożoności i jest trudna do praktycznego wykorzystania ponieważ wymaga aktualizowanej wiedzy na temat organizmów znajdujących się w basenach portowych portów donorowych. Zakres takiej wiedzy obejmuje: migrację dobową i sezonową, stadium rozwoju itp. informacje związane z biologiczną charakterystyką gatunkową, po stworzeniu odpowiednich szczegółowych baz danych dla poszczególnych portów stanowiących zagrożenie, możliwym jest stworzenie odpowiednich programów komputerowych podających czas i miejsce poboru wód balastowych. Z naukowego i logistycznego punktu widzenia obydwie metody mogłyby być wykorzystane w przyszłości.
skutków przeniesienia organizmów inwazyjnych dowód polskich są między innymi: uciążliwe zapychanie pasywnych narzędzi połowu ryb przezzasiedlającego wody południowo-wschodniej części Bałtykudrapieżnego skorupiaka z gatunkuwioślarek(Cercopagispengoi)20.

Znaczenie technicznych, organizacyjnych i ekonomicznych funkcji systemów zarządzania wodami balastowymi
Systemy zarządzania wodami balastowymi oraz ich funkcje mogą być rozpatrywane w trzech płaszczyznach: technicznej, organizacyjnej oraz ekonomicznej. W tabeli 6 podano zakres opracowanych przez MEPC regulacji odnoszących się do wód balastowych.

Skutki ekologiczne i ekonomiczne wywołaneprzez organizmy inwazyjne
Ponadto 30% gatunków ryb w Polsce (włącznie z rybami słodkowodnymi) nie stanowi rodzimej fauny.Przykładem ekologicznych skutków przeniesienia organizmów inwazyjnych do wód portowych Polski są między innymi:istotne zmiany w strukturze ichtiofauny oraz w łańcuchu troficznym ryb i ptaków wodnych wywołane wypieraniem z dotychczasowych tarlisk i żerowisk innych gatunków ryb, np. węgorzyc i storni przez babkę byczą (Apollonia melanostomusPallas, 1811), która zajmuje kolejne siedliska w strefie przybrzeżnej południowo-wschodniego Bałtyku.
Jak podają dane literaturowe koszty związane zezwalczaniemgatunków inwazyjnych oraz wyrządzanych przez nie szkód wynosząw USA około 80 mldeuro rocznie.W 2008 roku koszt zwalczania gatunków inwazyjnych i naprawiania szkód, które wyrządziły one w UE szacuje się na 9,6 do 12,7 mld euro, straty związane z katastrofalnymspadkiem połowów ryb w morzach Czarnym, Azowskim i Kaspijskim pod koniec lat 1980 oszacowano na 500 mln dolarów rocznie.Przykładem ekonomicznych

18Genovesi

P., Scalera R.: Assessment of existing lists of invasive alien species for Europe with particular focus on species entering Europe through trade, and proposed responses. Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats. Document T-PVS/Inf. (2007) 2. Strassbourg 7007, 37 ss.
19 Grygiel W.: Gatunki inwazyjne w Morzu Bałtyckim ze szczególnym uwzględnieniem babki byczej, Wiadomości Rybackie MIR Gdynia, Nr 48(164), Gdynia 2008.
Logistyka 5/2011

Jak wynika z przedstawionych w tabeli zapisów, podejmowane działania to kompleksowe

20Ojaveer

H., Simm M., Lankov A., Lumberg A.: Consequences of invasion of a predatory cladoceran. ICES C.M. 2000/U:16.

Logistyka - nauka
i równocześnie szczegółowe odniesienie się do wszystkich zagadnień związanych z postępowaniem z wodami balastowymi oraz osadami statkowymi zapewniającymi ochronę środowiska morskiego poprzez stworzenie regulacji umożliwiających wyeliminowanie możliwości przenoszenia w wodach balastowych organizmów żywych.

Niemczech, Rotterdam oraz Amsterdam w Holandii.
Należy zauważyć, że są to najczęściej bardzo duże porty, Europy Zachodniej, do których zawijają statki z całego świata i wody te mogą być bardzo zanieczyszczone różnego rodzaju organizmami zwierzęcymi i roślinnymi przywiezionymi praktycznie ze wszystkich zakątków świata. Porty te usytuowane są nad Morzem Północnym.

Podsumowanie
Wnioski
Do działań związanych z eliminowaniem negatywnych oddziaływań organizmów inwazyjnych należy bez wątpienia: tworzenie systemu wymiany informacji w ramach Global InvasiveAlienSpecies
Information System (GIASIS), a także tworzenie systemu wczesnego ostrzegania o pojawieniu się gatunków inwazyjnych oraz tworzenie systemu i baz danych o sposobach usuwania i zwalczania gatunków inwazyjnych (Rysunek. 3.).

Na podstawie zebranych i opracowanych materiałów można sformułować następujące wnioski:
1. Do najbardziej niebezpiecznych dla środowiska polskich wód przybrzeżnych należą wody balastowe przywożone z portów Zachodniej Europyznajdujących się w obszarze MorzaPółnocnego.
2. Porty polskie w ramach działań podejmowanych w obszarze ochrony środowiska powinny na bieżąco korzystać z baz danych sieci NOBANIS.
3. Służby PSC (Port State Control) powinny egzekwować wymogi IMO związane z ochroną środowiska morskiego przed organizmami inwazyjnymi.

Streszczenie

Rys. 3. Systemowe sposoby eliminowania gatunków inwazyjnych

Bardzo istotnym elementem ochrony wód bałtyckich jest Północnoeuropejska i bałtycka sieć danych o inwazyjnych gatunkach obcychNOBANIS(ang. the North European andBaltic Network on
InvasiveAlienSpecies). Sieć ta jest regionalnym portalem, którydostarcza informacji na temat gatunkówobcych w północnej i środkowejEuropie. Sieć ta obejmuje 18 państwpartnerskich z UE i spoza niej, utrzymuje łączność z regionalnymi i światowymi sieciami o podobnym zakresie działań oraz z projektami zajmującymi sięinwazyjnymi gatunkami obcymi.
Do portów z których pobór wód balastowych jest najbardziej niebezpieczny dla środowiska rejonu Południowego Bałtyku, w którym usytuowane są porty polskie, należą takie porty jak: Antwerpia oraz Ghent w Begii, Hamburg,Bremen, Butzflethw

21http://ec.europa.eu/environment/pubs/pdf/factsheets/Invasive%20

Alien%20Species/InvasiveAlienPL.pdf, Inwazyjne gatunki obce, KE, ©
Unia Europejska, 2010.

W artykule przedstawiono aspekty zastosowania logistyki w zarządzaniu wodami balastowymi na statkach pływających po Morzu Bałtyckim. Na wybranych przykładach pokazano skutki ekologiczne i ekonomiczne przenoszenia organizmów inwazyjnych w wodach balastowych. Określono znaczenie technicznych, organizacyjnych i ekonomicznych funkcji systemów zarządzania wodami balastowymi, które determinują podejmowanie decyzji związanych z utrzymaniem wód balastowych w stanie zgodnym z regulacjami MEPC (G G14). W artykule zostały sklasyfikowane i ocenione systemy zarządzania wodami balastowymi. Podjęto próbę oceny, niektórych metod oczyszczania wód balastowych. Wnioski zawarte w artykule mogą być wykorzystane w polskich portach.

Abstract
The article presents aspects of the application of logistics in the ballast water management of ships floating on the Baltic Sea. For selected examples show the effects of ecological and economic transfer of invasive organisms in ballast water.
There have been indicated the importance of technical, organizational and cost-effectively functions ballast water management systems that determine
Logistyka 5/2011
Logistyka - nauka
the decisions related to the maintenance of ballast water in the condition that complies with the provisions of the MEPC (G - G14). Ballast water management systems were classified and evaluated.
There have been attempts to interpret some of the ballast water treatment methods. The conclusions in the article can be used in Polish ports.

Literatura
1. Australian Quarantine & Inspection Service
1993. Ballast Water Management. Ballast Water
Research Series Report No. 4, AGPS Canberra.
2. Behrens H.L., Leppäkoski E., Olenin S.: Ballast
Water Risk Assessment Guidelines for the North
Sea and Baltic Sea, Nordic Innovation CentreNT
TECHN REPORT 587,Approved 2005-12. Oslo, Norway, 2005.
3. Dickman M., Zhang F., Mid-ocean exchange of container vessel ballast water. 2. Effects of vessel type in the transport of diatoms and dinoflagellates from Manzanillo, Mexico, to Hong Kong, China. Mar. Ecol.Prog. Ser. 176: 253-262, 1999.
4. Genovesi P., Scalera R.: Assessment of existing lists of invasive alien species for Europe with particular focus on species entering Europe through trade, and proposed responses. Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats. Document T-PVS/Inf. (2007) 2. Strassbourg 7007, 37 ss.
5. Gollasch S., Leppakoski E., Initial Risk Assessment of Alien Species in Nordic Coastal waters, Nodic Council of Ministers, Copenhagen, 1999.
6. Gollasch S., Leppäkoski E., Risk assessment and management scenarios for ballast water mediated species introductions into the Baltic Sea.
Aquatic Invasions Volume 2, Issue 4: 313-340, 7. Grabowska J., Witkowski A., Kotusz J.: Inwazyjne gatunki ryb w polskich wodach - zagrożenie dla rodzimej ichtiofauny. Użytkownik Rybacki Nowa Rzeczywistość, PZW 2008, s. 90 - 96.
8. Grygiel W.: Gatunki inwazyjne w Morzu Bałtyckim ze szczególnym uwzględnieniem babki byczej, Wiadomości Rybackie MIR Gdynia, Nr 48(164), Gdynia 2008.
9. 1http://ec.europa.eu/environment/pubs/pdf/fa ctsheets/Invasive%20Alien%20Species/InvasiveAli enPL.pdf, Inwazyjne gatunki obce, KE, © Unia
Europejska, 2010.
10. http://www.classnk.or.jp/hp/en/infoservice/b allastwater/index.html.
11. http://www.corpi.ku.lt/nemo/mainnemo.html, referred to 28.8.2009).
12. http://www.imo.org/About/Conventions/Statu sOfConventions/Documents/Status2011.pdf.

Logistyka 5/2011

13. Kołwzan K.: Kontrola i postępowanie ze statkowymi wodami balastowymi i osadami - przegląd wymagań konwencji Międzynarodowej Organizacji Morskiej oraz najnowszych systemów obróbki wód balastowych. Biuletyn Informacyjny
PRS S.S., nr 5/272, Gdańsk 2008.
14. Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w Kierunku Strategii UE w Sprawie Gatunków Inwazyjnych, COM(2008) 789, Bruksela 2008.
15. Lemke P., Smolarz K., Zgrundo A., Wołowicz M.:
Biodiversity with regard to Alien Species, Reporting period: 2009-2010, Since for a Better
Future of the Baltic Sea Region, 2011.
17. Ojaveer H., Simm M., Lankov A., Lumberg A.:
Consequences of invasion of a predatory cladoceran. ICES C.M. 2000/U:16.Sapota M. R.: Biologia i ekologia babki byczej Neogobiusmelanostomus (Pallas 1811), gatunku inwazyjnego w Zatoce Gdańskiej. Monografia, Wydaw. Uniwersytet Gdański, Gdańsk2005, 117 s.
19. Stankiewicz M., Ljungberg R., Helavuori M.: Ballast Water Management in the Baltic Sea, Emerging ballast water management systems, Edited by Bellefontaine N., Haag F., Lindén O., Matheickal J.. Proceedings of the IMO-WMU Research and Development Forum 26-29 January
2010 Malmö, Sweden.