Wybór standardów automatycznej identyfikacji - AIDC według Agencji Wydających na rzecz realizacji strategii unijnych

Projekt unijny BatteReverse realizuje 11 partnerów: ​

• 3 ośrodki naukowo-badawcze​,
• 5 partnerów przemysłowych,​
• 3 innowacyjne firmy SME,​

których siedziby firm zlokalizowane są na terenie 6 krajów:​ Hiszpania​, Francja​, Niemcy​, Polska​, Grecja,​ Czechy​. Rysunek 1. przedstawia realizatorów projektu BatteReverse i ich lokalizacje krajowe. 

Rysunek 1. Realizatorzy projektu BatteReverse i ich lokalizacje

Całość projektu BatteReverse ma na celu stworzenie nowej generacji logistyki zwrotnej baterii dla pojazdów elektrycznych. Osiągnie to poprzez opracowanie szybszej metody rozładowywania i diagnozowania baterii dla większości typów baterii Li-ion, bezpieczniejsze i bardziej ekonomiczne środki pakowania i transportu, zautomatyzowany demontaż i sortowanie komponentów baterii oraz bardziej precyzyjną ocenę modułów baterii dla zastosowań typu 2nd life. Ponadto BatteReverse połączy zainteresowane strony poprzez platformę zintegrowaną z paszportem baterii w celu śledzenia i dzielenia się danymi, aby umożliwić wdrażanie nowych modeli gospodarki obiegowej. Innowacje zostaną zintegrowane i zademonstrowane w środowisku operacyjnym w dwóch scenariuszach dla baterii EV - recyklingu i ponownego wykorzystania - odzwierciedlonych w cyfrowym bliźniaku logistyki zwrotnej. ​Jednym z istotnych celów realizacji projektu jest wskazanie najbardziej efektywnych standardów i dobrych praktyk  w zakresie stosowania i wykorzystania systemów jednoznacznej i automatycznej identyfikacji – AIDC różnych obiektów, w tym baterii, aby w możliwie szerokim zakresie korzystać z efektów AIDC. Wdrożenie wypracowanych zaleceń ma jednocześnie na celu usprawnić zarządzania wszystkimi produktami, wymagający paszportyzacji, wymienionymi w ESPR, w tym baterii.

Aktualnie na świecie jest tylko lub aż 50 Agencji Wydających (ang. Issuing Agency - IA), które mają prawo nadawać unikalne identyfikatory różnych obiektów, w tym produktów jako jednostek handlowych i formułować w tym zakresie inne standardy AIDC. Wykorzystanie w praktyce tak nieprecyzyjnie sformułowanych wymagań jest nie tylko utrudnione, ale w efekcie bardziej kosztowne. Celem badań i treścią artykułu jest wskazanie najbardziej efektywnych rozwiązań w zakresie AIDC, które zaleca się również uwzględnić w tworzonych aktach wykonawczych, projektowanych normach europejskich i które już częściowo zgłoszono do KE.

Na podstawie analizy wymagań normatywnych i stosowanych na świecie, w tym szczególnie w Europie, rozwiązań oraz najnowszych standardów automatycznej identyfikacji, przedstawiono wyniki badań na rzecz doprecyzowania wymagań, aby ich spełnienie było możliwie proste, łatwe i maksymalnie efektywne w celu realizacji strategii unijnych oraz potrzeb i oczekiwań rynku. Podstawą są wymogi normatywne zawarte w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii [2]. Przykładowo: w przypadku identyfikacji i kodowania produktów leczniczych przejście z ogólnych zapisów w regulacjach unijnych, uwzględniających wymogi różnych Agencji Wydających na stosowanie w praktyce standardów jednej, którą jest GS1, trwało kilka lat. Ponadto brak doboru odpowiednich standardów powoduje, że w praktyce częściowo wdrażane są rozwiązania ograniczone do jednej branży lub ograniczone w zakresie regionalnego stosowania, co znacznie utrudnia i podnosi koszty ich wykorzystania w łańcuchu dostaw, w tym w logistyce zwrotnej.

Wykaz wymogów normatywnych w zakresie AIDC i celowość ich stosowania

Nadrzędnym dokumentem wykorzystywanym przy pracach w projekcie Battereverse jest Rozporządzenie 2023/1542. Regulacja ta wymaga przestrzegania określonych norm międzynarodowych. Norma ISO/IEC 15459 i jej kolejne części dotyczą techniki informatycznej, a konkretnie – Techniki Automatycznej Identyfikacji i Przechwytywania / Gromadzenia Danych / (ang. Automatic Identification and Data Capture) - AIDC, w ramach której skupiono się na unikalnej identyfikacji, przy czym norma:

• ISO/IEC 15459-1:2014 dotyczy identyfikacji jednostek transportowych, zwanych też logistycznymi, czyli produktów sformatowanych w jednostki logistyczne,
• ISO/IEC 15459-2:2014 określa wymagania proceduralne dotyczące zachowania tożsamości oraz określa obowiązki Organu Rejestrującego i Agencji Wydających. W celu zapewnienia unikalnej identyfikacji identyfikatory obiektów tworzone muszą być według podstawowych zasad, zgodnie z normami ISO/IEC z serii 15459, a ich szczegółowe zasady tworzenia unikalnej identyfikacji formułują wyłącznie tak zwane Agencje Wydające (ang. Issuing Agency) - IA. Są to organizacje certyfikowane przez Organy Rejestrujące (ang. Registration Authority) – RA, komitety techniczne ISO. Każda Agencja Wydająca dostaje od RA swój kod: Kod Agencji Wydającej (ang. Issuing Agency Code) - IAC, który musi być częścią każdego unikalnego identyfikatora. Standardy stosowania unikalnej identyfikacji obejmują dodatkowe zasady, określane i udostępniane przez poszczególne Agencje Wydające, w odrębnych dokumentach, np. Agencja Wydająca GS1 - w Specyfikacjach Ogólnych GS1 (ang. GS1 General Specyfication).
• ISO/IEC 15459-3:2014 przedstawia definicje stosowanej terminologii, podstawowe zasady tworzenia unikalnych identyfikatorów oraz określa zakres merytoryczny unikalnej identyfikacji określonych grup obiektów. Zasady unikalnej identyfikacji określają:
• strukturę identyfikatorów,
• kwalifikatory poprzedzające identyfikatory i inne dane,
• liczbę i rodzaj znaków identyfikatorów i kwalifikatorów.

Każdy rodzaj identyfikatora produktu lub innego obiektu oraz rodzaj danych uzupełniających musi być poprzedzony określonym kwalifikatorem, czyli identyfikatorem rodzaju danych, należącymi do jednego z trzech zestawów:

• Application Identifier (AI), czyli Identyfikator Zastosowania GS1 (IZ), należące wyłącznie do globalnego systemu zgodnie ze Specyfikacjami Ogólnymi GS1 i które są wyłącznie numeryczne,
• ASC MH 10, czyli ASC MH 10 Data Identifiers (DI), czyli kwalifikatory, które muszą mieć przynajmniej jedną literę (poprzednia nazwa Identyfikator Danych FACT / ANSI FACT – Amerykańska Norma Krajowa (ang. American National Standard), ustanowiona przez Material Handling Industry (MHI) - the MH10 Committee,
• Object Identifier (OID), kwalifikatory znormalizowane przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ang. International Telecommunication Union - ITU) i ISO/IEC i są również alfanumerycznym oznaczeniem - cyfry oddzielone kropkami,
• ISO/IEC 15459-4:2014 dotyczy identyfikacji pojedynczych produktów jako jednostek handlowych,
• ISO/IEC 15459-5:2014 dotyczy identyfikacji grup produktów, również traktowanych jako jednostki handlowe lub wysyłkowe,
• ISO/IEC 15459-6:2014 dotyczy identyfikacji zwrotnych przedmiotów transportu, którymi najczęściej są opakowania zwrotne.

Dodatkowo regulacja 2023/1542 wymaga przestrzegania normy ISO/IEC 18004:2015, która prezentuje wymogi odnośnie tworzenia oznaczeń kodowych jednym z kodów kreskowych dwuwymiarowych – kodem QR.

Zakres funkcjonowania Agencji Wydających a praktyka stosowania ich standardów

Pełną listę Agencji Wydających, z podanym ich kodem, nazwą IA, siedzibą [3], przedstawia Tabela 1.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie normy ISO/IEC 15459-2:2014

Wnioski z analizy Rejestru Agencji Wydających są następujące: na 50 aktualnie zarejestrowanych Issuing Agency:

• tylko 1 Issuing Agency ma kod cyfrowy, obejmując wszystkie cyfry – do 0 do 9 i jest nią GS1, która jest organizacją globalną i oferuje standardy dla wszystkich branż
• tylko 2 Issuing Agency mają kody jednoliterowe i obejmują międzynarodowe standardy branżowe: D dla wojska (NATO) i J dla poczt (UPU)
• 10 krajów ma kody trzyliterowe, których pierwsza litera to K i są to krajowe organizacje, które w większości są branżowe. Dominuje wśród nich sektor wojskowy
• 15 Issuing Agency ma pozostałe kody trzyliterowe, co oznacza że standardy tych organizacji obejmują minimum jeden kraj i dotyczą niewielkiej liczby podmiotów. Często ich założycielami są koncerny branżowe, np. Siemens, Bosch lub obejmują częściowo branże typu: motoryzacja, farmacja, poczta
• 22 Issuing Agency ma kod dwuliterowy, co oznacza że standardy tych organizacji obejmują minimum trzy kraje i dotyczą znaczącej liczby podmiotów. Są to w przeważającej liczbie organizacje międzynarodowe: światowe lub tylko europejskie branżowe, typu: motoryzacja (np. ODETTE), ochrona zdrowia (np. HIBCC i EHIBCC), bank krwi, poczta (np. DHL), spedycja (np. FIATA), wojsko (np. DOD i 7 innych IA), wymiana dokumentów elektronicznych – EDI (np. EDIFICE)

Baterie są wykorzystywane w różnych branżach, a w przypadku produktów stosowany tylko w jednej branży, jak baterie samochodowe w branży motoryzacyjnej, to do ich produkcji wykorzystywane są materiały zaopatrzeniowe, w tym surowce pochodzące od firmach działających na rzecz firm również z różnych branż. Z tych powodów efektywna identyfikacja obiektów w zakresie paszportyzacji produktów różnych branż, w tym baterii na etapie logistyki zwrotnej, wymaga stosowania światowych i ogólnobranżowych standardów. Biorąc pod uwagę zakres działania poszczególnych Issuing Agency, warunek ten w pełni spełnia tylko GS1, ponieważ pozostałe Issuing Agency oferują standardy w zakresie identyfikacji poszczególnych obiektów, w tym produktów wymagających paszportyzacji, ograniczone w zakresie terytorialnym, rodzajowym lub branżowym. Ponadto tylko GS1 ma swoje przedstawicielstwa między innymi we wszystkich krajach europejskich, które odpowiadając na potrzeby rynku i regulacji unijnych, stale rozwijają System GS1 i pomagają wdrażać jego standardy firmom wszystkich branż.

Każda z norm z serii ISO/IEC 15459 argumentuje celowości stosowania AIDC i unikalnej identyfikacji poszczególnych produktów, zgodnie z zasadami określonymi w tych  normach, przy czym:

• norma 15459-4:2014 przytacza przykłady unikalnej identyfikacji zgodnie ze standardami Agencji Wydających: GS1 i NATO. W identyfikatorach GS1 dominują zalecane znaki numeryczne, w przeciwieństwie do identyfikatorów NATO;
• norma 15459-1:2014 przytacza przykłady GS1 i UPU, przy czym oznaczenia GS1 stosowane są numeryczne i krótsze, w przeciwieństwie do identyfikatorów UPU;
• norma 15459-4:2014 przytacza przykłady unikalnej identyfikacji GS1 i ODETTE, przy czym w identyfikatorze GS1 dominują zalecane znaki numeryczne, w przeciwieństwie do identyfikatora ODETTE;
• norma 15459-6:2014 przytacza przykłady unikalnej identyfikacji GS1 i JIPDEC JAPAN. W przypadku klasyfikatora GS1 – AI= 01 określa on najczęściej używany na świecie identyfikator GTIN, identyfikujący produkty wszelkich branż, jednostkowe i w opakowaniach zbiorczych. Natomiast klasyfikator AI = 402 dodatkowo określa Globalny Numer Identyfikacyjny Wysyłki (ang. Global Shipment Identyfication Number) – GSIN, który jest odnośnikiem  wysyłki w komunikatach EDI i/lub numeru listu przewozowego nadawcy wysyłki (ang. Bill of Lading / Waybill / Shipment Identification Code assigned by Supplier / Shipper) i spełnia wymagania Unikalnego Listu Przewozowego - UCR oraz Światowej Organizacji Celnej - WCO.

Ponadto identyfikatory GS1 przedstawiane są w zastrzeżonych do tego systemu symbolikach kodów kreskowych 1D lub 2D, w przeciwieństwie do identyfikatorów pozostałych Agencji Wydających, których identyfikatory przedstawiane są w symbolikach kodów kreskowych, które mogą być i często w praktyce są jeszcze używane przez różne firmy i organizacje do dowolnych, najczęściej tylko wewnętrznych celów, czyli niezwiązanych w wymogami norm z serii ISO/IEC 15459. Tym samym stosowanie takich oznaczeń kodowych nie zabezpiecza przed ich błędną interpretacją w systemach IT uczestników łańcucha dostaw, w przeciwieństwie do oznaczeń GS1.

Wybór standardów w zakresie AIDC na podstawie norm i wybranych przykładów ich stosowania

Rgulacja 2023/1542 wymaga przestrzegania norm z serii: ISO/IEC 15459, które powołują się najczęściej na wymogi GS1 oraz kilku innych certyfikowanych Agencji Wydających, takich jak: NATO, UPU, HIBCC, EHIBCC, ODETTE. O tym, że standardy GS1 dominują w praktyce na całym świecie nie trzeba nikogo przekonywać, ponieważ między innymi każdy produkt, sprzedawany w detalu, jest identyfikowany identyfikatorami GS1 w kodach kreskowych GS1, 1D lub 2D. Po przeanalizowaniu stosowanych obecnie i zalecanych w najbliższej przyszłości standardów w zakresie AIDC, w tym wprowadzanych zgodnie z innymi dyrektywami unijnymi, stwierdzono, że tylko GS1 opracował uniwersalne standardy, w tym stosowanie kodu QR z GS1 Digital Link URI. Ponadto w celu stwierdzenia, czy argumentem za wyborem GS1 jest również praktyka gospodarcza w branżach mających własne Agencje Wydające, według najlepszej wiedzy eksperckiej stwierdzono przykładowo:

• NATO już w roku 1998 współpracowało z GS1 (wówczas GS1 jeszcze jako EAN.UCC) i wprowadziło do swoich norm, tak zwanych STANAGs, w zakresie AIDC, standardy GS1, uznając je za bardziej efektywne niż standardy branżowe. Jednocześnie, aby wojsko i jego dostawcy mogli kojarzyć w bazach danych identyfikatory branżowe NATO: National Stock Number (NSN) z identyfikatorami globalnymi GS1: GTIN, GS1 stworzył, na wniosek NATO, dodatkowy klasyfikator AI: 7001. Przykładowo, wojsko Niemiec – Bundeswera stosuje oznaczenia kodowe na sprzęcie wojskowym zgodnie ze standardami GS1, w tym identyfikatory GTIN i numer seryjny produktu w kodzie kreskowym 2D: GS1 DataMatrix. W Polsce Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej, decyzją Ministra Obrony, już od 2014 roku wymagają, od dostawców produktów wszystkich branż, oznaczeń kodowych zgodnych z GS1, w tym stosowania identyfikatorów GS1: GTIN, GLN i SSCC, w kodach kreskowych GS1 1D, a od 1.01.2024 roku - również oznaczeń w kodach kreskowych GS1 2D: GS1 DataMatrix.
• Mimo międzynarodowych standardów UPU, Poczta Polska dla celów unikalnej identyfikacji jednostek transportowych, zwanych też logistycznymi (wymagających śledzenia), w tym rejestrowanych listów i przesyłek pocztowych, stosuje standardy GS1, w tym numery SSCC w kodzie kreskowym GS1-128.
• W ochronie zdrowia, mimo międzynarodowych standardów HIBCC i europejskich standardów EHIBCC, w większości krajów, w tym np. w Polsce już od 1999 roku obowiązuje stosowanie identyfikatorów produktów leczniczych według GS1 - numerów GTIN w kodach kreskowych GS1 1D, a zgodnie z odpowiednią dyrektywą europejską, już od 2019 roku, we wszystkich krajach europejskich i nie tylko, obowiązuje stosowanie unikalnej identyfikacji produktów leczniczych wydawanych na receptę - numerów GTIN z danymi uzupełniającymi wg GS1, w tym: z numerem seryjnym, numerem partii i datą ważności, w kodzie kreskowym 2D: GS1 DataMatrix. Stopniowo do praktyki wchodzi też obowiązkowe identyfikowanie identyfikatorami GS1 i oznaczenia kodami kreskowymi GS1 1D i 2D określonych klas wyrobów medycznych, zgodnie z kolejnymi w tym zakresie, dyrektywami unijnymi. Oznacza to, że mimo funkcjonowania HIBCC i EHIBCC, najnowsze wymogi regulacji unijnych odnośnie identyfikacji produktów leczniczych i wyrobów medycznych realizowane są przez identyfikatory i pozostałe standardy AIDC, należące do GS1. Ponadto dla potrzeb sektora ochrony zdrowia, w celu dodatkowej branżowej identyfikacji produktów HIBCC, EHIBCC, GS1 czasowo udostępnił klasyfikator AI: 22, który obecnie ma już inne zastosowanie. Ponadto w tej branży, dla kojarzenia globalnych identyfikatorów GS1: GTIN z krajowymi identyfikatorami produktów leczniczych w kilku krajach, GS1 udostępnił dodatkowe klasyfikatory AI: 710-716, w celu przedstawienia tak zwanego Narodowego Numeru Refundacji Opieki Zdrowotnej (ang. National Healthcare Reimbursement Number) - NHRN lub innego krajowego numeru identyfikacyjnego produktu leczniczego, jeżeli jest on wymagany przez państwo członkowskie. Obecnie dotyczy to tylko 7 krajów, aby w ich systemach IT ułatwić kojarzenie identyfikatorów globalnych GS1 – numerów GTIN z ich krajowymi. Są to kolejno: Niemcy - PZN,  Francja – CIP,  Hiszpania – CN,  Brazylia – DRN,  Portugalia – AIM,  Stany Zjednoczone Ameryki – NDC i Włochy – AIC.
• Standardy branżowe ODETTE okresowo zamierzano wdrożyć w firmach branży motoryzacyjnej w Polsce, która zarejestrowała się w organizacji ODETTE jako przedstawiciel krajowy PLODETTE i działała przez kilka lat, analizując efektywność oferowanych przez tą organizację rozwiązań. Ze względu na ich małą efektywność, polski oddział ODETTE zrezygnował z uczestnictwa w tym systemie. Przyczyną było, między innymi, tworzenie identyfikatorów niezgodnie z wymogami jednoznaczności oraz nadawanie oznaczeń produktu tylko przez jego odbiorcę, co oznaczało, że ten sam produkt miałby tyle różnych oznaczeń ilu było jego odbiorców. Takie rozwiązanie było uzasadnione historycznie, gdy firma montująca korzystała z dostaw licznych małych producentów, produkujących półprodukty głównie dla jednego odbiorcy i którzy sami nie mieli potrzeby usprawnić własnej działalności z wykorzystaniem AIDC. Dodatkowo branża motoryzacyjna korzysta z produktów innych branż, które dostarczają swoje wyroby również firmom z różnych branż (produkty z metali, szkła, tkanin i wielu innych). Branżowy sposób identyfikacji produktów zatem bardzo utrudnia wykorzystanie takich oznaczeń przez dostawców i podnosi koszty stosowania AIDC. Przykładowo: Huta Aluminium KONIN S.A., z inicjatywy odbiorcy blach z branży motoryzacyjnej wprowadziła oznaczenia kodowe według ODETTE tylko dla tego odbiorcy, ale dla wszystkich pozostałych i w celu usprawnienia działalności własnej firmy wszystkie swoje produkty identyfikuje już od 2000r. według GS1: numerami GTIN, a jednostki  logistyczne: numerami SSCC, które przedstawiane są w kodach kreskowych GS1. Obecnie jej produkty, pod marką nowego właściciela, są nadal dodatkowo oznaczane według standardu branżowego tylko dla odbiorców z branży motoryzacyjnej, co tylko podnosi koszty oznaczania kodowego. Oznaczenia ODETTE nie są wykorzystane w systemie AIDC tej firmy, ani u pozostałych ok. 90 % odbiorców jej produktów.
• Nawet w przypadku identyfikatorów międzynarodowych, tworzonych według innych norm: ISO 2108 oraz ISO 3297, przywołanych w omawianych normach, określających identyfikatory ISBN i ISSN, tylko GS1 stworzył dodatkowe prefiksy: 978 i 977 aby przedstawić te identyfikatory dla potrzeb automatycznej identyfikacji w praktyce. Dzięki temu książki i prasa są jednoznacznie i automatycznie identyfikowane, wyłącznie w kodach kreskowych GS1.

Identyfikatory produktów, aby spełniały wymogi norm w zakresie AIDC, przywołanych w Rozporządzeniu 2023/1542, muszą zaczynać się oznaczeniem IAC, należącym do danej Agencji Wydającej, np. oznaczeniem OD w identyfikatorach tworzonych według ODETTE lub KPL  w identyfikatorach tworzonych według Polish Security Printing Works (PWPW S.A.). Niestety, zidentyfikowano przypadki, że nie wszystkie oznaczenia według branżowych i krajowych Agencji Wydających spełniają ten wymóg.

Wniosek końcowy z przeprowadzonych badań

Ponieważ identyfikacja obiektów w zakresie paszportyzacji produktów różnych branż, w tym baterii na etapie logistyki zwrotnej, wymaga stosowania światowych i ogólnobranżowych standardów, to warunek ten w pełni spełnia tylko Issuing Agency - GS1.

Podsumowując: Praktyka gospodarcza i inne regulacje unijne potwierdzają celowość wyboru standardów GS1 dla potrzeb AIDC w realizacji strategii unijnych, w tym paszportyzacji baterii i produktów wszystkich pozostałych branż. Zaleca się zatem każdej firmie, która jeszcze nie stosuje AIDC lub stosuje tylko identyfikatory wewnętrzne i jeszcze nie stosuje jednoznacznych identyfikatorów, zastosować identyfikatory GS1. Firmom, które stosują identyfikatory według któreś z 49 pozostałych Agencji Wydających, zaleca się sprawdzić, czy ich identyfikatory są zgodne z wymaganymi normami z serii ISO/IEC 15459, obejmującej 6 norm i poinformować swoich klientów, że obok standardów GS1 powinni rozbudować swoje systemy AIDC o możliwość wykorzystania dodatkowo standardów branżowych. W takiej sytuacji korzystniej jest rozważyć przejście na standardy GS1, aby wszyscy uczestnicy łańcucha dostaw mogli z nich skorzystać a wdrożenie AIDC było możliwie efektywne i najmniej kosztowne.

Jakie obiekty i jakimi identyfikatorami GS1 zaleca się je oznaczać – to już tematy na kolejne artykuły. Zapraszamy.

Artykuł stanowi pełną wersję artykułu pod tym samym tytułem, opublikowanego w czasopiśmie Logistyka nr 1/2026.

[1] „A new generation automated and connected process for increased safety, efficiency, and sustainability of Li-ion BATTEry REVERSE logistics​” (HORIZON-CL5-2022-D2-01-10 / D2-01-10 Horizon Europe call)

[2] Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii, zmieniające dyrektywę 2008/98/WE i rozporządzenie (UE) 2019/1020 oraz uchylające dyrektywę 2006/66/WE.

[3] REGISTER of ISSUING AGENCY CODES for ISO/IEC 15459, version 2023-05-05. https://www.aimglobal.org/uploads/1/2/4/5/124501539/register_iac_15459-2_20230505.pdf